Janneke Ottens bracht haar jeugd door op een oude strandwal. Zo ontstond al op jonge leeftijd een fascinatie voor de zee. Op latere leeftijd werd ze gegrepen door de films van Jean Jacques Cousteau. Na een studie marine geologie ging ze zelf aan de slag als oceaanonderzoeker. Inmiddels is Janneke lector Coastal & Marine Systems bij Van Hall Larenstein en werkt ze aan gezonde klimaatbestendige kust- en zeesystemen.

Gezonde en klimaatbestendige kust- en zeesystemen. Wat wil dat zeggen?

Daarbij gaat het over gezondheid in de ruimste zin van het woord. In de hele breedte. Niet alleen biologisch, maar ook voor de mens. Een gezond ecosysteem daar hoort de mens bij. Maar daar moeten we wel met zijn allen aan werken, dat gaat niet vanzelf.

Waar werkt het lectoraat Coastal & Marine Systems aan?

Wij zoeken oplossingen voor vraagstukken in kust- en zeegebieden. Onze focus ligt daarbij op natuur, duurzame, economische ontwikkeling, biodiversiteit en klimaatverandering. Samen met onderzoekers, studenten en partners willen we antwoorden vinden op de complexe vraagstukken waarmee we te maken hebben. Daarnaast willen we inspelen op de effecten van klimaatverandering. Het lectoraat bestaat uit tien onderzoekers met daaromheen een schil van studenten. Verder zijn we betrokken bij living labs op de Waddeneilanden: zoetwaterbeschikbaarheid en veiligheid.

Kunt u een paar onderzoeken noemen?

Een aansprekend project is Reefgrazers op het eiland Saba. Door overbevissing en ziektes is een tekort ontstaan aan dieren die algen eten. Dat heeft geleid tot een explosieve groei van algen. Deze algengroei belemmert het herstel van koralen. Daardoor komen kustbescherming, visserij en toerisme in het Caribisch gebied in gevaar. Als we de algengroei onder controle houden, krijgt het rif de kans zich te herstellen. Dit doen we met de kweek en uitzet van inheemse rif grazers zoals zee-egels en de Caribische koningskrab. Dat lijkt te werken, want het rif herstelt zich. Ogenschijnlijk een simpele nature based solution, maar met een enorme impact. De toename van krabben en zee-egels biedt namelijk kansen voor de lokale vissers. Wat vervolgens weer bijdraagt aan de lokale economie.

En wat dichter bij huis?

Het project Ruim Baan voor Vissen waarbij we zorgen voor visvriendelijke zwemroutes tussen de Waddenzee en de binnenwateren. Dit is uitgebreid met meerdere projecten, zoals Vissen voor Verbinding en Súd-Ie.. Hierbij werken we aan het herstel van de visstand zowel in de Waddenzee als de voor trekvissen belangrijke binnenwateren. Daarnaast versterken we hiermee de aantrekkelijkheid van het Lauwersmeer voor sportvisserij en dat is weer goed voor de regionale economie. Dit brengt interessante uitdagingen met zich mee. Klimaatverandering, bodemdaling en verzilting maken het inlaten van zout water of het onderbreken van dijken niet vanzelfsprekend.

Wat is de rol van lector?

Dat zijn verschillende. Als lector breng je de onderzoekslijnen bij elkaar en initieer je nieuw onderzoek. Samenvattend ben ik verantwoordelijk voor het samenspel van alle initiatieven, het overzicht houden, en wat specifieker: mijn inbreng -het klimaataspect- daarin een plaats geven.

Wat was jouw motivatie om mariene geologie te gaan studeren?

Jean Jacques Cousteau met zijn prachtige films over onderzoek op zee wakkerde die belangstelling aan. Het romantische beeld van een ontdekkingsreiziger en het systeem willen begrijpen. In de oceanen is er nog veel onontdekt en ze bestrijken een groot deel van onze planeet. Oceanen zijn de bron van veel leven op aarde. Laten we er daarom vooral zuinig op blijven.

Wat heb je zelf bestudeerd?

Net als Cousteau heb ik veel onderzoek gedaan op zee. De oceanen beslaan driekwart van de aardbol. Daar zit veel leven in. Alles wat zich daarin afspeelt, ligt vast. Voor mijn promotie bestudeerde ik de rol van kalkschalig plankton in de bovenlaag van de oceanen. Dit plankton fungeert als een soort geheugen waaraan je klimaatverandering door de tijd af kunt lezen. Met die kennis kan je ook iets zeggen over de tijd van nu en hoe de klimaatverandering ons in de toekomst gaat beïnvloeden.

Ben je aan de zee geboren?

Geologisch gezien ben ik op een ‘oud’ duin geboren en opgegroeid op een strandwal. Nu woon ik op de grens van land en water waar ooit de Zuiderzee lag. Die grens van land en water fascineert me.

Waarom ben je lector geworden?

Mijn tweede passie is wetenschappelijke kennis toepassen in de praktijk. Ik zie die kennis als meerwaarde. Helaas wordt die niet altijd benut. In de 25 jaar dat ik bij kennisintensieve overheden als SBB, waterschappen, Rijkswaterstaat, heb gewerkt, hield ik me met de uitvoering bezig. Je kunt nog zoveel in theorie bedenken, de praktijk is vaak weerbarstig. Ik denk dat er te weinig wordt gedaan om de kloof tussen academische kennis en de praktijk te overbruggen. Lectoren kunnen die vertaalslag maken. Daarom wilde ik mijn loopbaan vervolgen als lector.

Wat is de reden om aan te sluiten bij Lectorenplatform Water?

Een deel van mijn werk sluit aan op wat andere lectoren al doen op gebied van water. Op dit moment werk ik naast het kust- en zeeonderzoek ook aan Inland waters, beter zoete binnenwateren, zoals beeksystemen. Vanuit mijn eerdere loopbaan beschik ik over relevante kennis. Het is fijn om actief binnen het Lectorenplatform te mogen werken en nieuwe inzichten op te doen. Iedere lector brengt zijn eigen expertise in. Die kan voor mij relevant kan zijn, en andersom kan mijn expertise anderen verder helpen.

Wat doe je graag in je vrije tijd?

Ik ben een groot liefhebber van zeezeilen. Je kunt je boot voor elkaar hebben en alle spullen aan boord, maar vervolgens moet je het doen met wat zich aandient. Dat kan van alles zijn. Heftige dagen met storm. Dolfijnen die meezwemmen. Soms zit je te niksen, dan is het ook goed. Het maakt me bewust dat ik onderdeel ben van het grotere geheel. De planeet Aarde. En het maakt minder antropocentrisch. Het draait niet om de mensheid, maar we maken deel uit van een megasysteem dat ondanks alles toch wel doorgaat.

Is er wel hoop voor de toekomst?

Als ik een boodschap mee mag geven is het deze: leef met de systemen. Living with change. Het steeds defensiever inrichten van kust- en zeesystemen is niet oneindig houdbaar. Wij moeten zelf meegaan met het feit dat het klimaat verandert. De factor tijd is daarbij wezenlijk. Verder motiveert mij de belangstelling die er is van studenten en jongeren om te werken aan onze projecten. Daaraan zie ik dat ze iets willen bijdragen aan een betere wereld. Dat vind ik hoopgevend.

Tot slot een relevante leestip?

De menselijke maat. De aarde over tienduizend jaar. Een boek van Salomon Kroonenberg uit 2006.